Door de vergrijzing zal het aantal mensen met dementie in Nederland sterk toenemen. Op dit moment zijn er ongeveer 320.000 mensen met dementie. In 2030 zullen dat er naar verwachting zo’n 390.000 zijn, in 2040 meer dan 500.000 en in 2050 zelfs ruim 610.000. Dat betekent dat er ieder uur vijf nieuwe mensen met dementie bijkomen (Alzheimer-Nederland, 2026). In die spanningsvolle omstandigheden groeit ook een ander probleem: agressie en geweld tegen zorgverleners.

De stille gevolgen

Door beleidskeuzes moeten dementerende ouderen langer thuis wonen. Daardoor krijgen verpleeghuizen ‘zwaardere’ problematiek binnen de muren. Agressie en ernstige verwardheid zijn daarmee veel vaker dagelijks aan de orde. Waar jaren geleden milde problematiek de standaard was, is nu de populatie veel complexer geworden.

Deze ontwikkeling heeft grote gevolgen voor de geriatrische zorg. Ouderen met dementie en gedragsstoornissen vormen een steeds groter deel van de populatie in verpleeghuizen. Tegelijkertijd staat de zorg al onder enorme druk. Personeelstekorten nemen toe, diensten worden zwaarder en de tijd per bewoner wordt steeds schaarser. En dat heeft helaas gevolgen. Zorgverleners worden uitgescholden, bedreigd, naar de keel gegrepen of bekogeld met voorwerpen. De agressie is structureel en maakt steeds vaker onderdeel uit van het dagelijkse werk.

De impact reikt verder dan het moment zelf. Zorgverleners vallen uit, raken onzeker in hun werk of houden zelfs trauma’s over aan de incidenten. De collega’s die blijven, moeten harder werken, waardoor de druk verder oploopt en de kans op nieuwe incidenten toeneemt. Zo ontstaat een vicieuze cirkel. Daarbij komt dat agressie niet alleen van bewoners afkomstig is. Ook familieleden, vaak zelf overbelast en machteloos, uiten hun frustratie richting het zorgpersoneel. Het zijn de mensen die elke dag proberen te helpen, die onder deze opeenstapeling van druk langzaam breken.

Toenemende druk op de zorg

Hoewel ongeveer 75 procent van de mensen met dementie nog thuis woont, verblijven nu al zo’n 80.000 mensen met dementie in een verpleeg- of verzorgingshuis. Die aantallen zullen de komende jaren verder oplopen. In 2040 zullen naar verwachting 340.000 mensen met dementie thuis wonen en zijn er circa 160.000 verpleeghuisplekken nodig. Die plekken zijn er niet. Met de huidige plannen wordt in 2040 een tekort verwacht van minimaal 50.000 verpleeghuisplekken voor mensen met dementie (Alzheimer-Nederland, 2026).

Tegelijkertijd is er een structureel tekort aan zorgpersoneel. Als we het huidige zorgniveau willen behouden, zou in 2040 één op de vier werkenden in de zorg moeten werken. Een onrealistisch scenario. Deze combinatie van groeiende zorgvraag, personeelstekorten en hoge werkdruk vergroot de kans op onveiligheid op de werkvloer.

Agressie is geen vanzelfsprekendheid

Het is te eenvoudig om de oplossing uitsluitend te zoeken in meer personeel, hoe noodzakelijk dat ook is. De fundamentele vraag is breder: hoe richten we een zorgomgeving zo in dat veiligheid en waardigheid hand in hand kunnen gaan. Voor bewoners en voor medewerkers?

Dat begint bij erkenning. Zie de zorgverlener als mens, niet alleen als functie. Dat klinkt misschien cliché, maar het is essentieel. Agressie hoort nooit bij werk, ook niet in de zorg. Wanneer agressie wordt genormaliseerd als ‘onderdeel van het vak’, verschuift de verantwoordelijkheid van het systeem naar het individu.

Een bouwkundig vraagstuk

Ook de inrichting van zorginstellingen verdient aandacht. Veel verpleeghuizen zijn bouwkundig niet ingericht op de toenemende complexiteit van zorg. Een leefomgeving met hoekjes en nisjes maken het lastig om overzicht te houden of snel in te grijpen wanneer een situatie escaleert. Een veilige werkplek begint bij een veilige omgeving. Als personeel zich continu alert moet voelen of geen vluchtmogelijkheden heeft, neemt de kans op escalatie toe.

Investeren in veiligheid en ondersteuning

Naast bouwkundige aanpassingen en voldoende bezetting is structurele psychologische opvang na incidenten essentieel. Niet pas wanneer iemand uitvalt, maar preventief en laagdrempelig. Want goede zorg begint bij mensen die zich veilig voelen om hun werk te doen. En zonder veilige zorgverleners, is er uiteindelijk ook geen veilige zorg.